Stappenplan
Uit GenWiki
Dit stappenplan is bedoeld om Nederlandse onderzoekers kennis te laten maken met genealogisch onderzoek in Duitsland. Veel zaken zijn min of meer vergelijkbaar met Nederland, maar er zijn diverse zaken die anders werken. Hiermee zal dus rekening gehouden moeten worden.
Inhoud |
Informatie vooraf
Iedere genealogische verhandeling begint met het advies om zelf vooraf zoveel mogelijk informatie te verzamelen. Dat is hier uiteraard niet anders, en juist des te belangrijker. Duitsland is een stuk groter dan Nederland, maar door de federale structuur ook veel meer versnipperd. Zo wordt het archiefwezen van de overheid voornamelijk op deelstaatsniveau geregeld. Ook kerkelijke archieven en zelfs genealogische organisaties, enz. zijn decentraal georganiseerd. Tenslotte speelt de afstand een bepaalde rol. Dit geldt uiteraard voor archiefbezoek, maar ook als, vanwege de afstand, informatieverzoeken worden gericht aan personen en / of instellingen in Duitsland.
Informatie die zo mogelijk vooraf verzameld kan worden:
- Naam, bij voorkeur ook Duitse schrijfwijze;
- Beroep;
- Geloof;
- Geboorteplaats en -datum;
- Partner(s), huwelijksplaats en -datum;
- Overlijdensplaats en -datum (waarschijnlijk in Nederland);
- Namen ouders.
Hoe meer concrete informatie, des te gerichter kan er gezocht worden en dus wordt de kans op succes navenant groter.
Als een persoon waarnaar gezocht wordt, getrouwd is, en het huwelijk heeft in Nederland plaatsgevonden, zijn geboorteplaats en schatting van geboortedatum redelijk juist. De betreffende persoon was namelijk zelf bij het huwelijk aanwezig en kan meer duidelijkheid over zijn leeftijd of herkomst verschaffen dan een aangever bij bijvoorbeeld het overlijden.
Als de persoon niet getrouwd is, of al in Duitsland is getrouwd, is dit lastiger. Probeer om in dat geval op een andere wijze de huwelijksplaats en -datum te achterhalen. Deze gegevens zijn mogelijk bekend in het gemeentelijke bevolkingsregister (=Standesamt). Als de persoon na 1938 is overleden en in Nederland woonachtig was, is deze informatie ook op zijn/haar persoonskaart te vinden.
Bevolkingsregister (Standesamt)
Indien de gezochte geboorte- of huwelijksdatum in of na 1875 ligt, kan de gezochte informatie worden verkregen via het Landesarchiv of een regionale vestiging van het archief. De vraag die bij deze stap moet worden beantwoord is: onder welke deelstaat valt de geboorte-/huwelijksplaats tegenwoordig? Dus: in welk archief moet ik zijn? Zie het onderdeel Geografie voor meer informatie.
Kerkelijke archieven
Raadpleeg het kerkelijk archief, als de geboorte- of de huwelijksdatum vóór 1875 ligt. Welk geloof had mijn voorouder? Rooms-Katholiek: onder welk bisdom valt de geboorte-, doop- of huwelijksplaats tegenwoordig? Zoek in het bisdomsarchief, het regionaal archief of de parochie. Protestant: waarschijnlijk van oorsprong Evangelisch-Luthers: onder welke Landeskirche valt de geboorte-, doop- of huwelijksplaats tegenwoordig? Zoek in het archief van de Landeskirche. Die heeft vaak een regionale vestiging. Overige kerkgenootschappen (bijvoorbeeld joods of mennoniet): dan bent u eerder aangewezen op speciale groepen.
Geografie
De plaats is belangrijk. Duitsland kent een federale structuur, en ook vanwege de omvang zijn veel zaken regionaal georganiseerd. Je ziet dit bijvoorbeeld terug in de versnippering van genealogische verenigingen en mailinglijsten. Als er weinig bekend is over de herkomst van uw voorouder, kan de verspreiding van de familienaam meer duidelijkheid verschaffen (zie bijvoorbeeld http://christoph.stoepel.net/geogen/en/Default.aspx). Hoe zou de naam tegenwoordig worden geschreven en zijn er meerdere varianten? (bijv. Schmidt/Schmitt/Schmitz).
Kaarten zijn handig, vooral met een index. U kunt beginnen met Google Maps of http://www.fallingrain.com/world. Het wordt lastiger, als uw voorouder uit een gebied komt, dat tegenwoordig onder een ander land valt (voornamelijk Polen). Het is de vraag waar zich dan de archief-informatie bevindt. Toch zijn er dan ook nog wel verenigingen of gespecialiseerde mailinglijsten op dat gebied. Vooral het gebruik van een Slavische naam kan er op duiden, dat de voorouder uit een Oost-Europees land kwam. Voorbeeld: Nowak, Orlowski, Schimanski.
Bijzondere beroepen of omstandigheden
- bepaald familieberoep: vaak wordt een beroep in een bepaalde streek uitgeoefend, bijvoorbeeld gerelateerd aan een bepaalde industrie, zoals metaalbewerkers of mijnwerkers. Het beroep was soms ook aan een bepaalde omgeving gebonden, zoals bij schippers.
- landlopers of trekkende handwerkers: dan is zoeken erg lastig. Tips? Mogelijk bent u dan eerder aangewezen op juridische archieven in een bepaalde streek.
- adel: daar is waarschijnlijk al eens over gepubliceerd. Gespecialiseerde groepen kunnen hierover meer duidelijkheid verschaffen.
Cultuurverschillen
Het wordt op prijs gesteld om in het Duits te communiceren, maar Engels is in het algemeen ook mogelijk. Misschien zelfs Nederlands of dialect bij Duitse plaatsen net over de grens (zo was het gebruik van Twents / Emslands het gemakkelijkste voor de beheerder en mij bij een bezoek aan de Familienforschungsstelle in Meppen).
Archiefbezoek
Een afspraak maken is in het algemeen noodzakelijk, zeker bij kleine archieven en parochies! Gebruik een voorbeeldbrief (zie Praktische hulp) om aan meer informatie over uw familie te komen. Het is mogelijk, dat u moet betalen voor een genealogisch onderzoek in Duitsland, dat schriftelijk door u is aangevraagd. Soms vraagt men ook een extra vergoeding voor internationaal betalingsverkeer. Neem daarover contact op met uw bank; u bent niet verplicht om die extra kosten te betalen!
Online databases
Zie de informatie op de Duitse en Nederlands GenWiki.
Informatie over achternamen
http://de.wikipedia.org/wiki/Familienname http://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_h%C3%A4ufigsten_Familiennamen_in_Deutschland http://de.wikipedia.org/wiki/Wohnst%C3%A4ttenname
